Tajemnice Turczynka - opowieść o ludziach i architekturze

Tuż przy granicy Podkowy, nieopodal Stawiska Iwaszkiewiczów, na styku trzech gmin,  Podkowy, Brwinowa i Milanówka, rozciąga się dawny majątek Turczynek. Dwie niemal bliźniacze, zanurzone w leśnym parku okazałe wille wraz zabudowaniami gospodarczymi powstały ok. 1905 r. Zaprojektował je w stylu modnego wówczas eklektyzmu łódzki architekt Dawid Lande dla córek Bonawentury Toeplitza, jednego z dyrektorów potężnej spółki „Lilpop, Rau i Loewenstein”, której współtwórcą był ojciec założyciela Podkowy Stanisława Wilhelma Lilpopa, również Stanisław.   
Wille opustoszały w 2004 r., kiedy wyprowadził się stąd znany również mieszkańcom Podkowy szpital.

Ich fascynująca historia była tematem spaceru zorganizowanego 14 stycznia 2024 r.  przez Centrum Kultury i Inicjatyw Obywatelskich w Podkowie Leśnej, który poprowadziła Agnieszka Wojcierowska. Spacer zgromadził rekordowo liczną publiczność (ponad 150 osób), która miała okazję zapoznać się z dziejami zamieszkujących do 1941 r. Turczynek zasymilowanych rodów pochodzenia żydowskiego - Toeplitzów, Wellischów, Meyerów i Wertensteinów - bankierów, przemysłowców, naukowców, mecenasów sztuki, opiekunów ubogich. Wnieśli oni olbrzymi wkład w rozwój polskiego przemysłu, nauki i kultury.  Leopold Wellisz był założycielem licznych polskich fabryk zbrojeniowych i pierwszej fabryki lokomotyw, w której powstała słynna przed wojną Luxtorpeda, a także odkrywcą i wydawcą dzieł Norwida, a jego zbiór dzieł sztuki odnaleźć można w Muzeum Narodowym w Warszawie. Profesor Ludwik Wertenstein, asystent Marii Skłodowskiej-Curie, stworzył z kolei podwaliny polskiej fizyki jądrowej, a na Turczynku przez pierwszy okres okupacji ukrywał dar od naszej noblistki - jeden gram radu, aby nie wpadł w ręce hitlerowców i nie posłużył do produkcji bomby atomowej.

Inne niezwykłe historie związane z Turczynkiem będzie można usłyszeć podczas kolejnego spaceru, na który CKiIO zaprasza już 18 lutego 2024 r., podczas którego odwiedzimy Otrębusy i odkryjemy sekrety Toeplitzówki oraz skarby sztuki ludowej. Początek o godzinie 11:00 na przystanku WKD Otrębusy. Czas trwania ok 2,5 godziny. Wstęp wolny.

Fot. A. Gontarczyk oraz Centrum Kultury i Inicjatyw Obywatelskich.